Nga libri: PSIKOLOGJIA E SUKSESIT - Dale CARNEGIE

Shërbëtorë besnik janë gjashtë
(Nga ato e mora njohurinë):
Dhe quhen Çka dhe Pse, Kur, Si, Kush dhe Ku. 

Ragjard Kiplingu

Me siguri e dini ndonjë nga teknikat se si t'i përballeni brengave. Por a mjafton një gjë e tillë? Nëse jo atëherë çka duhet ndërmarrë? Pra, duhet të armatosemi me teknikën për luftën kundër llojeve të ndryshme të brengave, e këtë më së miri do të mund ta bëjmë nëse i mësojmë tre regulla themelore për analizimin e problemit:

1.       Të përballemi me faktet.
2.       T'i analizojmë faktet.
3.       Të sjellim vendim dhe të fillojmë të veprojmë në harmoni me atë.

A Ju duket kjo tashmë evidente? Për këtë dha mësim, dhe vet e përdori edhe Aristoteli. Ndërsa unë dhe Ju duhet të fillojmë që të shërbehemi me këto teknika nëse dëshirojmë t'i zgjidhim problemet që si ankth na rëndojnë edhe ditën edhe natën.

Ta studiojmë rregullin e parë: Të përballemi me faktet. Për çka përballja me fakte është aq e rëndësishme? Ngase, asnjë problem nuk do të mund ta zgjedhim në mënyrë inteligjente nëse nuk dijmë prej çka përbëhet ai. Pa shqyrtimin e fakteve vetëm do të mund të ngatërrohemi rreth problemit si macja rreth çorbës së nxehtë.

Herbert Hoksi, dekan në fakultetin e Kolumbisë, i cili plotë njëzet e tre vjetë u ka ndihmuar studentëve në zgjidhjen e problemeve të përditshme, më tha: "Ngatërrimi dhe hutimi janë shkaktarë kryesor të brengosjes. Gjysma e brengave në botë rrjedh ngase njerëzit përpiqen të bëjnë diçka për t'i zgjedhur problemet para se të mbledhin mjaft njohuri e cila do t'u ndihmonte gjatë sjelljes së vendimit. Nëse për shembull, kam para vetes një problem me të cilin duhet të përballem të martën", tha Hoks, "përpiqem që të mos sjell vendim para të martës. Në ndërkohë mbledhi të dhëna në lidhje me problemin. Nuk brengosem dhe nuk mundohem, ha dhe flejë normalisht, por me të gjitha forcat përqëndrohem në zgjidhjen e problemit. Kur më në fund vjenë e martja, unë jam i arrmatosur me të dhëna të numërta sa që problemi zgjidhet vetvetiu."

E pyeta dekanin Hoks se, a do të thotë kjo që ai për asgjë dhe kurrë nuk brengoset. "Ashtu është", mu përgjegj ai, "sinqerisht mund t'Ju them se jeta ime tash është plotësisht e çliruar nga brengat. Erdha në përfundim se brengat, nëse atyre u përkushtojmë mjaft kohë për analizë të qetë të fakteve, në mënyrë objektive dhe jo të njëanëshme në lidhje me problemin e caktuar, në dritën e njohurive të fituara, zakonisht vetvetiu ato probleme zhduken.

Por si sillen shumica e njerëzve? Përpiqen që sa më pak të mendojnë, ngase sipas fjalëve të Tomas Edisonit, "nuk ekziston ai mjet me të cilin njeriu nuk do të shërbehet vetëm që të ikë nga mundi i procesit të t'menduarit." Nëse përpiqemi që të mendojmë për rrethanat që na kanë sjellur gjer te problemi, nëse sillemi si qen gjurmues, duke i gjetur vetëm faktet që përforcojnë gjykimet tona tashmë të krijuara, dhe nuk i marrin parasysh gjitha të tjerat, pranojmë vetëm faktin që e arsyeton sjelljen tonë dhe paragjykimet tona të fundërruara.

Shkrimtari françez Andre Moro njëherë tha: "Gjithçka që është në harmoni me dëshirat tona na duket e vërtet. Çdo gjë që është në kundërshtim me dëshirat tona, na sjell gjer te tërbimi."

A duhet prandaj të habitemi përse ndonjëherë e kemi aq të vështirë që të gjejmë zgjidhje për të gjitha problemet? A nuk do të mundoheshim po aq, nëse do të përpiqeshim për ta zgjedhur ndonjë veprim aritmetik, të bindur se dy edhe dy bëjnë pesë? Megjithatë, ka edhe shumë njerëz në këtë botë, që edhe jetën e vet, por edhe jetën e të afërmive të tyre e shndërrojnë në ferr, duke theksuar se dy dhe dy janë pesë, apo dhe ndoshta, pesëqind!

Ç'të bëjmë pra? Nuk guxojmë t'i lejojmë emocionet tona që të ndikojnë në të menduarit tonë. Ashtu siç tha Hoksi, "Duhet t'i përkushtojmë mjaft kohë analizës objektive jo të njëashme të fakteve në lidhje me problemin e caktuar."

     Ja se si i zgjidhë unë ato:

     1. Gjersa përpiqem të gjej fakte dhe dëshmi, paraqitem se këtë nuk e bëjë për vete, po kinse për dikë tjetër. Kjo më ndihmon që të fitoj një vështrim të kthjellët, jo të njëanshëm, vështrim mbi gjendjen reale të gjërave. Në këtë mënyrë i shkyç emocionet.

     2. Ndonjëherë mendoj se jam avokat i cili përfaqëson palën kundërshtare. Me fjalë tjera, gjej të gjitha argumentet kundër vetes - gjithë atë që është në kundërshtim me dëshirat e mia, gjithë atë me të cilën ndërdijësisht nuk dua të përballem.

          3. Pastaj me shkrim i vë në dukje arsyet për dhe kundër qëndrimit tim, gjatë së cilës vijë në përfundim se e vërteta është diku në mes, në mes të dy skajshmërive.

         Çka dëshiroj t'Ju them me këtë? Se as Ju dhe as unë, si dhe as urtaku më i madh në botë, nuk mund të sjell vendim inteligjent lidhur me çfarëdo problemi, nëse paraprakisht nuk merret me rrethanat në të cilat problemi ka filluar të shfaqet. Këtë e kishte të njohur edhe Tomas Edisoni. Kur ndodhej në shtratin e vdekjes, pranë tij ndodheshin, dy mijë e pesëqind dorëshkrime me regjistrin e problemeve me të cilat është takuar dhe, analiza gjer në detaje e rrethanave që kanë shkaktuar shfaqjen e tyre.

     Për këtë rregulli i parë për zgjidhjen e problemeve është: Mblidhni të dhënat në lidhje me problemin e caktuar. Përqafoni iden e Hoksit: përpiquni që gjatë kësaj të mos e mbani vetëm njërën anë.

     Do ta keni shumë më lehtë nëse veten e detyroni që edhe me shkrim t'i argumentoni qëndrimet tuaja. Vetë akti i analizës me shkrim, me të madhe na ndihmon që vet vetes t'ia shtjellojmë thelbin e problemit, dhe na shtynë që të mendojmë arsyeshëm, gjë që do t'na ndihmojë, që me kthjellësi të sjellim vendime. Çarls Keteringu njëher tha: "Problemi mirë i sqaruar është problem gjysmë i zgjidhur."

     Kinezët kanë zakon të thonë se një fotografi vlen sa edhe dhjetë mijë fjalë, prandaj sa për ilustrim do t'Ju tregoj se si miku im Galen Liçfild, njëri nga njerëzit më të suksesshëm afarist amerikan në Lindje të largët, shfrytëzoi këshillat e lartëpërmendura. Në vitin 1942 kur Japonezët e sulmuan Shangajin, Liçfildi ndodhej në Kinë.

          "Jo gjatë pas sulmit në Perl Harbur[1]", më tregonte më vonë Liçfildi, "japonezët sulmuan Shangajin. Në atë kohë isha në krye të shoqatës për sigurime në Azi - Shangaj. Japonezët shpejt na dërguan "likuidatorin" i cili në të vërtet ishte admiral, ndërsa mua më thanë që t'i shërbej gjatë likuidimit të logarisë së shoqatave gjegjëse. U ndodha në mes të "rrushit të pavjelur". E kisha të qartë se një urdhër i tillë do të thotë; ose bashkëpunim ose vdekje.

     Mekanikisht kryeja çdo gjë që japonezët kërkonin nga unë, ngase zgjidhje tjetër nuk kisha. Duke përpiluar regjistrin e gjendjes së pasurisë për "likuidatorin" japonez, me qëllim i lash anash disa letra me vlerë në shumë prej shtatëqind e pesëdhjet mijë dollarësh, ngase ato ishin pronë e ndërmarrjes sonë në Hong Kong dhe nuk kishin lidhje me gjendjen e pronësisë në shoqatën e Shangajit. Gjatë kësaj, kuptohet, frikohesha që mos e zbulojnë japonezët atë që bëra, gjë e cila dhe së shpejti ndodhi.

     Në atë çastin e "zbulimit të madh", unë nuk ndodhesha aty, por më pastaj shefi i kontabilitetit më lajmëroi se, admirali japonez u çmend dhe u çartë më kishte quajtur hajnë dhe tradhëtar të ushtrisë japoneze. Mirë e dija se ç'do të thotë një gjë e tillë: Do t'më vendosin në burgun Brixhhaus, në vendmundimin e Gestapos japoneze! Disa mikesha të mia kishin bërë vetëvrasje, vetëm për t'i shpëtuar mundimeve në Brixhhaus. I njihja edhe njerëzit që vdiqën pas mundimeve dhjetëorëshe në atë kazamat. Tash edhe mua më priste i njëjti fat!

     Ç'mund të bëja? Për lajmin kuptova të dielën pasdite. Po të mos e kisha të përpunuar teknikën për zgjidhjen e problemeve, më se e natyrshme është se do të frikohesha vdekshëm. Mirëpo, atë teknikë e aplikova me vite, sa e sa herë që u ndesha me palakmueshmëritë. Ulesha pranë makinës së shkrimit, dhe i shkruaja dy pyetje, dhe pastaj përgjigjesha në ato:

1.       Ç'është ajo që më brengosë?
2.       Ç'do të mund të bëjë me këtë rastë.

Në fillim këtë teknikë e përdora me gojë, por së shpejti kuptova se shkrimi më ndihmonë për mendim më sistematik dhe më të qartë. Për këtë, atë pasdite të së dielës, menjëherë mora makinën e shkrimit dhe fillova të shkruaj:

    
1.       Ç'është ajo që më mundon?

     Përgjigjia: Frikohem se nesër do t'më vendosin në burg.

2.       Ç'kam mundësi të bëjë me këtë rast?

     Përgjigjia: Mendoj se ekzistojnë katër zgjidhje.

a)       Me ia sqaruar paqartësinë admiralit japonez. Pasi që ai nuk fletë anglisht, me siguri do të ç'mendej kur do ta lutja që të merr përkthyes. Kjo do të thoshte vdekje, ngase japonezi është i vrazhdë, dhe më me dëshirë do t'më hedh në burg se t'i dëgjoj sqarimet e mia.

b)      Do të mund të përpiqesha të ikë nga qyteti. Mirëpo kjo është e pamundur, ngase më spiunojnë. Gjatë çdo daljeje nga shtëpia dhe kthimit të sërishëm jam i detyruar t'i lajmërohem mbikqyrësit. Prandaj, po të tentoj të arratisem, gjithsesi do t'më arrestojnë dhe t'më pushkatojnë.

c)       Të qëndroj i mbyllur në banesë dhe të mos lajmërohem në punë. Kjo do të mund t'i zgjojë dyshimet, kështu që ai me siguri do t'i dërgonte ushtarët që t'më shpiejnë në Brixhhaus. Në këtë mënyrë do ta humb mundësinë e fundit për tu përpjekur që ta sqarojë paqartësinë.

d)       Të hënën në mëngjes të shkojë në punë sikur të mos ketë ndodhur asgjë. Japonezi ndoshta do të jetë aq i zënë me tjera punë sa që nuk do ta përkushtoj vëmendjen në mua. Nëse edhe i kujtohet se çka kam bërë, ndoshta, tashmë është ftohur, dhe nuk do t'më mundojë me tjera pyetje. Po të ndodh me të vërtet kështu, atëherë - shpëtova. Nga ana tjetër, nëse përpiqet që t'më marë në pyetje, do t'më ofroj rast për sqarim të keqëkuptimit. Shkuarja në punë, të hënën në mëngjes, pra, më ofronë mundësi t'i shmangem burgut.

     Pasi e shkrova gjithë këtë dhe vendosa për zgjidhjen e katërt, pra që të hënën të shkojë në punë, më ra guri nga zemra.

     Kur, të hënën shkova në zyre, japonezi tashmë qëndronte aty dhe me nevrikosje e thithte duhanin. Më shiqoi, por nuk e lëshoi asnjë fjalë të vetme nga goja. Sikur t'mos kishte ndodhur asgjë! Dy muaj më vonë u kthye në Tokio, e me të humbën edhe gjitha brengat e mia!

     Është shumë e mundshme që vetes ia shpëtova jetën në atë çast kur u ula pranë makinës së shkrimit dhe kthjellët analizova zgjidhjet e mundshme dhe pasojat e tyre. Sikur të mos kisha vepruar ashtu, do të përplasesha në errësirë, do të ngurroja dhe do të mundohesha, dhe në çastin më kritik do të reagoja në mënyrën më të keqe të mundshme. Po të mos vija në mënyrë të kthjellët, gjer te zgjidhja më e mirë, tërë pasditen do të çmendesha nga brengat; atë natë nuk do t'i mbyllja as sytë dhe të hënën në zyre do të paraqitesha i zbehur dhe i brengosur posi një fantazmë, gjë e cila, me siguri do të zgjonte dyshime te admirali japonez dhe do ta shtynëte atë të kaloj në aksion."

      Përvoja panumër herë më ka dëshmuar se mundi rreth sjelljes së vendimit paguhet gjithsesi. Ngurrimi, shkuarja rreth e rrotull dhe përplasja në rrethin e errësuar, e sjell njeriun gjer te thyerja nervore. Jam bindur se pesëdhjetë përqind të brengave zhduken po atë qastë kur sjelli vendim të qartë, vendim përfundimtar, ndërsa pesëdhjetë përqindshi tjetër zhduket kur të filloj ta aplikoj në vepër atë vendim.

     Krahas kësaj, pesëdhjetë përqind të brengave përpiqem t'i largojë në katër etapa:

1.       Shkruaj në letër se ç'më mundon.

2.       Nënvizoj zgjidhjet e mundshme.

3.       Vendosi se si do të veproj.

4.       Vendimin e sjellur, menjëherë filloj ta përdorë në vepër.

     Ashtu siç thashë, Galen Liçfildi sot është njëri ndër njerëzit afarist më të respektuar në Azi, për çka pranon edhe vet, se pjesën më të madhe të suksesit ia ka borxh metodës së përshkruar të analizimit të brengave dhe hyrjes në aksion menjëherë pas sjelljes së vendimit.

     Për çka kjo metodë është aq e efektshme? Ngase depërton gjer në "palcë" të problemit. Ngase e kyçë aksionin. Dorën në zemër, e kot është edhe analiza më e detajshme e problemit, nëse nuk jemi të gatshëm të sjellim vendim dhe ta zbatojmë atë në vepër.

     Villiem Xhejmsi me një rast tha:"Kur, njëherë e sjellni vendimin të cilën duhet ta zbatoni në vepër, atëherë, hedhni përgjegjësinë absolute dhe brengat tjera për rrjedhën e ngjarjeve." Me këtë ai deshi të thotë se pas sjelljes së vendimit të menduar mirë, duhet menjëherë të veprojmë në aksion. Nuk duhet ta rishqyrtojmë vendimin e sjellur, nuk duhet të ngurrojmë dhe të humbemi në dyshime të cilat krijojnë dyshime tjera të reja. Nuk duhet të shiqojmë rreth e rrotull asaj që tashmë ka kaluar.

     E luta Vejt Filipsin, një nga prodhuesit më të mëdhenjë të naftës në Oklahomë, që t'më thotë se si ai vjenë gjer te vendimet e rëndësishme. Ai m'u përgjegj:

      "Erdha në përfundim se ekziston kufiri i të menduarit mbi problemet, pas së cilës çdo mendim i mëtejshëm padyshim lind brenga të reja. Ky është kufiri pas së cilës çdo analizë e mëtëjme bëhet e tepërt dhe e dëmshme. Dëshirojmë ne apo jo, vjenë çasti kur ne duhet të sjellim vendim, ta zbatojmë atë në vepër dhe gjatë kësaj të mos shiqojmë më rreth vetes."

      Mos ndoshta dëshironi ta provoni teknikën e Liçfildit në diçka që Ju mundon në këtë çast?

     Pyetja nr. 1 është: Ç'është ajo që më mundon?

     Pyetja nr.2 është: Ç'mund të ndërmarrë në lidhje me këtë?

     Pyetja nr. 3 është: Vendosa të ...

     Pyetja nr.4: Kur do t'filloj që ta zbatoj vendimin tim të sjellur, në vepër?